E-health in de klinische praktijk – hype of hulp?

    Verslag van de studiedag VVKP en QIT op 27 september 2019



    QIT organiseerde in samenwerking met de Vlaamse Vereniging voor Klinisch Psychologen een studiedag rond de vraag of e-health of digitale tools kunnen bijdragen tot een meer kwaliteitsvolle en efficiëntere psychische hulpverlening. Naast de plenaire lezingen en workshops konden de deelnemers kennismaken, in een zogenaamde belevenisbeurs, met een heel gamma aan digitale toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg.


    Enkele voorbeelden: https://www.vaardigleven.be , https://www.seksueelgeweld.be/, http://www.learn2act.net/ , https://www.qit-online.com/parents-online, https://depressiehulp.be ...


    We blikken terug op deze geslaagde studiedag (130 aanwezigen) vanuit twee perspectieven.


    1. Het Tijdschrift Persoonsgerichte Experiëntiële Psychotherapie stuurde een reporter ter plaatse, we laten Wies Verheul even aan het woord:


    “Tom Van Daele, psycholoog en onderzoeksleider verbonden aan de Thomas More-hogeschool in Antwerpen en de KU Leuven, bakende het terrein op heldere wijze af. E-mental health omvat alle toepassingen die online plaatsvinden, variërend van informa-tie over psychische klachten, zelf af te nemen diagnostische testen, patiëntenfora, zelfhulpprogramma’s (al dan niet met begeleiding) en app’s tot klassieke face-to-face contacten afgewisseld met beeldbellen (skypen). De term blended, de combinatie van klassiek met online, is een hype-woord, maar hij denkt dat we daar binnen een paar jaar niet eens meer over zullen spreken omdat het dan gewoon geworden is.

    Technologie is volgens Van Daele niet per se een positief verhaal. Hij refereerde aan sites zoals proana waar anorectische meisjes tips en trucs uitwisselen hoe nog meer te vermageren of de therapeut te misleiden. Hier is wel actie tegen ondernomen, maar nu is er meer over te vinden op bijvoorbeeld Instagram. Blokkeren van trefwoorden helpt maar even omdat er weer andere trefwoorden in omloop komen. Ook bij zelfdoding zie je iets dergelijks. Technologie geeft dit allemaal een veel groter bereik dan voorheen mogelijk was.


    Online-hulp blijkt – ook al zijn de programma’s op zich goed – zonder een of andere vorm van begeleiding nauwelijks effectief. Na zeven dagen blijkt nog maar 10% van de mensen het te gebruiken, de rest is dan al afgehaakt. In 2015 is bij een RIAGG onderzocht of het gebruik van online-modules leidde tot een afname in behandelduur. Dat bleek niet het geval, het kostte ook tijd en de afstemming tussen online en face-to-face was meestal niet optimaal.


    Er zijn heel veel app’s in omloop die wisselend van kwaliteit zijn. Op het gebied van medische toepassingen is er inmiddels een standaard ontwikkeld (www.mhealthbelgium.be). Op www.epsychology.be/zoekapps/ is een overzicht te vinden van de app’s voor de GGZ.


    Een ander punt is dat cliënten, nadat ze eenmaal de stap hebben gezet naar de hulpverlening, geen e-health verwachten en een veel grotere voorkeur hebben voor face-to-face, al is dat ook een kwestie van verwachtingsmanagement.

    E-health wordt – met name in Nederland – al snel vereenzelvigd met cognitieve gedragstherapie (CGT) en een protocollaire aanpak. Maar er zijn inmiddels ook vanuit andere oriëntaties (bijvoorbeeld ACT, psychodynamisch) vormen van onlinehulp ontwikkeld die qua effectiviteit niet voor elkaar onderdoen. In Denemarken, aldus Van Daele, loopt men het meest voorop met de toepassing van e-health: therapeuten passen daar de verschillende vormen (klassiek, blended en geheel online) allemaal toe, al naar gelang de cliënt met wie ze werken.


    De vraag waarmee Nele Stinckens en Claude Missiaen als volgende sprekers van start gingen: ‘zijn we onmisbaar of vervangbaar?’ werd in de eerste lezing eigenlijk al grotendeels beantwoord. Vervangbaar zijn we niet, gelukkig. Psychotherapeuten stonden ook niet op het lijstje van beroepen die in de toekomst overbodig zouden worden door artificial intelligence. Stinckens schetste de omvang van de digitale revolutie binnen de gezondheidszorg.”





    Verder lezen kan hier: www.tpep.nl/artikel/2433/


    2. De studiedag vanuit een clownsperspectief…..


    Ida Dom en Katrijn Van Loock zijn beiden al jarenlang werkzaam als psycholoog en therapeut. Zij zorgden voor de verbindende en vrolijke noot tijdens deze studiedag. We vroegen hen naar hun ervaringen…

    “We verenigden ons in WASH ! en brengen als clowns lichtheid, verbinding en zelfrelativering. Als professioneel geschoolde clowns spiegelden we de boodschap van de sprekers op een ludieke manier en zorgden we voor een frisgewassen publiek.

    Bij het voorbereiden van onze clownsinterventies liepen we al gauw aan tegen onze eigen ideeën over blended hulpverlening, onze weerstanden en fantasieën…. De basisvraag: “wat is de plek van digitalisering binnen de hulpverlening ?” kwam ook bij ons als hulpverleners/clowns helemaal tot leven. We besloten dan ook in onze eerste interventie, bij de start van de studiedag, op weg te gaan met die vraag, op de manier waarop onze clowns dat aanpakken… Met een grote computer gingen we op zoek naar de juiste plek voor dit mooie retro model in de aula van het Provinciehuis. Dit maakte het dilemma voor iedereen meteen bij het begin van de studiedag zichtbaar en duidelijk.


    Vervolgens luisterden we aandachtig naar boeiende uiteenzettingen. Experts terzake beschreven wat blended hulpverlening betekent, de uitdagingen en de valkuilen die het inhoudt en het belang van de therapeutische alliantie hierin. Ze stellen vast dat de cliënt meer en meer een ‘proactieve zorgconsument” wordt. Tijdens de lezingen, maar ook doorheen de hele studiedag op de boeiende belevenisbeurs, werden een aantal toepassingen van blended werken en verschillende online tools toegelicht, telkens interessante voorbeelden van het verzoenen van het ambacht van de psycholoog, met innovatieve technologieën.

    En dus kwamen de clowns weer om aan die cruciale therapeutische alliantie alle eer aan te doen…. https://youtu.be/PKZ6UXX-ZHQ


    In de namiddag werden er verschillende parallelsessies georganiseerd waarin onmiddellijk de bruikbaarheid van verschillende blended tools duidelijk werd. Als afsluiter sprak Koen Lowet, gedelegeerd bestuurder van de VVKP. Hij wees op de uitdagingen voor de psycholoog in de digitale wereld, maar sprak ook zijn bezorgdheid uit over de plek en de zorg voor de psycholoog in het huidige politieke landschap. Het was voor ons als psychologen/ clowns duidelijk dat er achter de schermen hard gewerkt wordt voor ons.




    Voor de clowns was het dan ook snel beslist: dat prachtige retrobeeldscherm verdiende hij, als bedanking voor zijn noeste werk voor de VVKP !

    We ervaarden het als erg boeiend, verrassend en inspirerend om aanwezig te zijn als psychologen/clowns op deze studiedag. Hoe bijzonder om onmiddellijk de essentie uit te puren en terug te spiegelen voor het publiek en de sprekers… dit brengt ook helderheid over de onderliggende bezorgdheden, de voorwaarden en tegelijk ook de mogelijkheden die samenhangen met e-health.

    Het deed ons besluiten dat we ons geen studiedag of congres meer kunnen voorstellen zonder clowns als vertalers en vertolkers, de hofnarren van vandaag…”


    Ida Dom en Katrijn Van Loock www.washsunnyside.be